قارچ

قارچ

قارچ چیست؟

قارچ چیست؟

قارچ‌ها دسته‌ای جداگانه از یوکاریوت ها را تشکیل می‌دهند و نه گیاه هستند و نه جانور. این دسته همگی دگرپرورده(هتروتروف یا دگرخوار) بوده و برای رشد و تکثیر به ترکیبات آلی برای دریافت انرژی و کربن نیاز دارند. قارچها هوازی یا ناهوازی اختیاری هستند. اکثر قارچها گندروی(ساپروتروف) بوده، در خاک و آب به سر می‌برند و در این نواحی، بقایای گیاهی و جانوری را تجزیه می‌کنند. قارچها مانند باکتری ها در تجزیهٔ مواد و گردش عناصر در طبیعت دخالت داشته، حائز اهمیتند. علم مطالعهٔ قارچ‌ها را قارچ شناسی نامیده و علم مطالعهٔ قارچ‌های انگل برای انسان را قارچ شناسی پزشکی گویند (این انگل‌ها بیماری‌های زیادی به وجود می‌آورند.)

قارچ‌ها تأثیرهای زیاد و متفاوتی در طبیعت دارند. گونه‌ای از قارچ‌ها با تخمیر انگور آن را تبدیل به شراب می‌کند. گونه‌ای دیگر انگورها را بر روی تاک می‌کُشد. گونه‌ای دیگر باعث سیاه شدن رنگ کاشی‌های حمام می‌شود و گونه‌های دیگر قارچ، باعث ایجاد یا درمان بیماری می‌شوند یا باعث پوسیدگی چوب یا رویش دوبارهٔ ریشهٔ گیاه می‌شوند. قارچ‌ها بر خلاف گیاهان نمی‌توانند خوراک خود را تولید کنند؛ بنابر این برای ادامهٔ زندگی ناچارند مصرف کننده باشند (هتروتروف).

قارچها، آغازیان غیر فتوسنتز کننده ‌ای هستند که به صورت توده ‌ای از رشته ‌های شاخه شاخه و به هم پیوسته (به نام هیف  یا میسلیوم یا ریسه) رشد می‌کنند. اگر چه ریسه ‌ها دیواره سلولی دارند امّا این دیواره ‌‌های سلولی دارای سوراخهایی هستند که عبور هسته و سیتوپلاسم را امکانپذیر می‌سازد. بنابر این کل ارگانیسم، یک توده چند هسته ‌ای درون سیتوپلاسم بهم پیوسته (Coenocyte) می‌باشد که درون یکسری لوله ‌های شاخه شاخه محدود شده است. جدار این لوله ‌ها از چلی ساکاریدی مانند کیتین می‌باشد که مشابه دیواره سلولی پروکاریوتها می‌باشد. اشکال میسلیوم دار را کپک  می‌نامند، تعداد کمی از انواع قارچها که میسلیوم ندارند به عنوان مخمر شناخته می‌شوند که از لحاظ روند تولید مثل جنسی و وجود اشکال بینابینی، قارچ هستند.

قارچها احتمالاً یک شاخه تکاملی از تک یاخته ‌ها هستند، این ارگانیسم ‌ها به آکتینومیست ‌ها -باکتریهای میسلیوم داری که از نظر ظاهری شبیه قارچها هستند- ارتباطی ندارند. قارچها به گروه ‌های زیر تقسیم می‌شوند: زیگومیکوتینا  (فیکومیست ‌ها)، آسکومیکوتینا (آسکومیستها )، بازیدیومیکوتینا (بازیدیومیستها ) و دئوترومیکوتینا (قارچهای ناقص).

تکامل آسکومیست ‌ها از فیکومیست ‌ها در یک گروه بینابینی دیده می‌شود که اعضای این گروه، تشکیل زیگوت داده امّا سپس این زیگوت مستقمیاً به یک آسکوس تبدیل می‌شود. تصور می‌شود بازیدیومیستها نیز به نوبه خود از آسکومیست ‌ها تکامل یافته اند.

قارچ ها جزء نباتات یا گیاهان پست هستند ولی تاکنون ساختمانی شبیه به ریشه، ساقه، برگ، گل و دستگاه آوندی یا کلروفیل سبزینه در آنها دیده نشده است. این موجودات گیاهی، تک سلولی یا چند سلولی هستند و به علت نداشتن کلروفیل، قادر به سنتز گلوکز و تأمین غذای خود نیستند، اجباراً به صورت انگلی روی ، ناخن و موی انسان و حیوانات زندگی کرده و از ماده کرآتین آنان (ماده غذایی آماده) تغذیه می کنند. این قارچ ها می توانند غیر بیماری زا و یا بیماری زا باشند و در تمام کره خاکی وجود دارند. قارچ های بیماری زا می توانند در سطح و مو و ناخن زندگی کرده علائم بالینی ایجاد کنند که به آنها قارچ های سطحی گویند. بعضی از انواع آنها از طریق و یا استنشاق از مسیر ریه ها و گردش خود به بافت های عمقی رفته و ایجاد بیماری می کنند که به آنان قارچ های عمقی گویند.

قارچ‌ ميوه‌اي‌ از تيره‌‌ رويندگان‌ قارچي‌ است.بيشتر قارچ‌ها با‌ تشکيل‌ کولوني‌ به‌ جذب‌ مواد مغذي‌ از چوب‌ برگ‌هاي‌ فروافتاده‌ و ترکيبات‌ موجود در خاک ‌و مي‌پردازند. قارچ‌ها به صورت جمعي مي‌توانند بر سطح‌ هر منبعي‌ که‌ داراي‌ کربن باشد، به‌ شکل‌ لايه‌اي‌ رشد کنند. يک‌ گياه‌ قارچي‌ از تارهاي‌ شاخه‌ شاخه‌ و لوله‌اي‌ شکل‌ متعددي‌ تشکيل‌ شده‌ است‌ که‌ هيف نام‌ دارند. مجموعه‌ هيف‌ها را ميسيليوم‌ مي‌نامند. بسياري‌ از گياهان‌ قارچي‌ که‌ برخي‌ از قارچ‌ها را نيز شامل‌ مي‌شود، گندرو‌ هستند و غذاي‌ خود را با تشکيل‌ کولوني‌ بر ترکيبات‌ ارگانيک‌ مرده ‌به دست‌ مي‌آورند. اگر يک‌ ميسيليوم‌ پژمرده‌ شود، همچنان‌ انرژي‌ کافي‌ براي‌ بازتوليد خود را دارد. هنگامي‌ که‌ ترکيبات‌ دما، رطوبت‌ نسبي‌، ميزان‌ دي‌اکسيد کربن‌ و... همگي‌ مناسب‌ باشند، گياهان‌ قارچي‌ ساختار پيشرفته‌اي‌ را سازمان‌ مي‌دهند که‌ همان‌ قارچي‌ است که براي ما آشناست. قارچ‌ها، ميليون‌ها‌ هاگ‌ را مي‌پراکنند که‌ عملي‌ مشابه‌ دانه‌‌ گياهان‌ دارند.

 

+ نوشته شده در  دوشنبه بیستم مرداد 1393ساعت 17:41  توسط حسین صادقیان  | 

تاریخچه قارچ

تاریخچه قارچ

آشنایی بشر با قارچ به دوران باستان باز می گردد و از آثار به جای مانده در آن زمان می توان تشخیص داد که انسان هایی که در آن دوران می زیسته اند به قارچ بعنوان یک شکار می نگریسته و به دلیل ارزش غذایی بالا و نقش آن در درمان بیماری ها اهمیت خاصی برای آن قائل بوده اند. این که قارچ بعنوان یک مادۀ غذایی و داروئی مورد مصرف انسان های آن عصر قرار می گرفته بخوبی روشن است اما این که آیا انسان ها در عصر باستان از روشهای تولید قارچ اطلاعاتی در اختیار داشته و یا به کشت و پرورش آن می پرداختند هنوز در هاله ای از ابهام قرار دارد و طبق اسناد تاریخی به اثبات نرسیده است.
با مطالعه اسناد تاریخی می توان دریافت که در گذشته اقوام مختلفی در گوشه و کنار جهان در فرهنگ خود برای قارچ جایگاه خاصی قائل بوده و به مصرف، مطالعه و پرورش آن علاقه نشان می داده اند بطوریکه با مطالعه در تاریخ اقوام سرخپوست ساکن آمریکای جنوبی می توان دریافت که آن ها در مراسم مذهبی خود از عصارۀ نوعی قارچ سمی بعنوان مواد توهم زا استفاده و آن را مقدس می دانسته اند و یا این که تاریخ مردم شبه قارۀ هند ثابت کرده که اقوامی از این منطقه در 3000 سال پیش در نوشتار های علمی خود اشاره به تقسیم بندی قارچ ها به انواع خوراکی ـ داروئی و سمی داشته اند و این خود گواه بر تلاش این اقوام در مطالعه و شناخت قارچ است و بالاخره این که اقوامی از ساکنین آسیای شرقی در حدود 2000 سال قبل با الهام از ساده ترین روش های طبیعی اقدام به پرورش قارچی به نام شی تا که (SHII TAKE) می نموده اند.

کشت و پرورش قارچ به شکل کنونی نیز به زمان های نه چندان دور باز می گردد. اولین بار کشاورزان فرانسوی در چند صد سال پیش اقدام به پرورش قارچ دکمه ای به شیوه های سنتی نموده و سپس در سایر کشور ها این شیوه رایج گردید. کشت و پرورش قارچ دکمه ای به صورت صنعتی نیز اولین بار توسط کشاورزان آمریکایی صورت پذیرفت و استفاده از این تکنولوژی به سرعت در اروپا و سپس و در میان کشور های آسیایی متداول گردید.پرورش قارچ دکمه ای نیز در کشور ما ابتدا در سال 1337 در منطقۀ کن تهران بصورت سنتی و پس از آن در سال 1353 بصورت صنعتی اجراء گردید ، در سال های اخیر نیز از 1917 در جهان و 1364 در کشور ما توجه خاصی به پرورش قارچ صدفی با احداث واحدهای تولیدی گردیده و رفته رفته جایگاه خاصی پیدا نموده است.

از نظر تاريخچه پرورش قارچ در هاله اي از ابهام به سر برده. آزتكها از قارچها به عنوان مواد توهم زا در فالگيري استفاده ميكردند وقارچ را گوشت خدا مي ناميد ند. ولي بدون شك معلوم شده است كه قارچ شي-اي تا كه در ژاپن وقارچ برنج در چين تقريبآ از دو هزار سال قبل با ساده ترين روش والهام از طبيعت بر روي چوب درختان كشت ميشده است و تكنولوژي روش كاشت اين قارچها جزو هنرهاي خيلي قديمي و محرمانه اين سرزمينها بوده است. فقط تاريخ مشخص در پرورش قارچ دكمه اي بدست آمده است كه طبق آن كاشت اين قارچ در حدود 700 سال قبل از ميلاد در حومه پاريس بوسيله يك باغبان ناشناس فرانسوي صورت گرفت.كشت قارچ در گلخانه ها براي اولين بار در حدود سال 1754 در سوئد ابداع شد و سپس به انگلستان و ساير نقاط اروپا گسترش يافت. در سال 1910 در ايالات متحده آمريكا سالنهاي استاندارد پرورش قارچ ساخته شد.توسعه تجربه تكنولوژي از يك سو و ياري جستن از دانشمندان از سوي ديگر زمينه بوجود آمدن ايزوله هاي خالص در نهايت تهيه بذرخالص- امكان توليد صنعتي قارچ را در سطح وسيع فراهم آورد. و در انستيتو پاستور فرانسه روشهاي علمي كشت و جوانه زدن اسپور و توليد آسان در شرايط تبديل ابداع نمودند و تا سال 1905 به صورت يك راز در اختيار انستيتو پاستور باقي ماند.سيند ن: در سال 1932 تهيه بذر قارچ روي غلات را ابداع كرد و سبب تحويل انقلاب صنعتي در تهيه كمپوست مصنوعي براي صنعت پرورش قارچهاي خوراكي را بوجود آورد.در طي بيست سال گذشته به دليل ماشيني شدن تكنولوژي پرورش قارچ و انجام تحقيقات بنيادي بسياري از مسائل و مشكلات تئليد صنعتي حل شده و مسائل علمي مختلف مورد بررسي و تجزيه و تحليل قرار گرفته است تا حداكثر توليد محصول در واحد سطح به دست آيد.نكته جالب: پرورش قارچ تروفل بر روي نهالهاي جان درخت بلوط صورت ميگيرد. كه اين بستر كاشت درخت بلوط را قبل از كاشت با قارچ تروفل آلوده كرده و سپس به مدت 2تا 3سال در گلخانه به طور موقت كشت ميشوند.

قارچ‌ها موجوداتي هستند که از گذشته‌هاي دور با انسان بوده‌اند. سوابق فسيلي آنها به دوران پر کامبرين و دونين برمي‌گردد. تاريخ مصرف قارچ‌هاي خوراکي به عنوان غذا و دارو به زماني بسيار دور برمي‌گردد و حتي انسان‌هاي نخستين از خواص ويژه قارچ‌ها اطلاع داشتند. آزتک‌ها از قارچ‌ها به عنوان مواد توهم‌زا در فال‌گيري استفاده مي‌کردند و قارچ را گوشت خدا مي‌ناميدند. نوشابه مستي‌آور سوما نيز چيزي جز عصاره آمانيتا موسکارياي سمي نبوده که از گروه قارچ‌هاي کلاهک‌دار است. اگر تاريخچه توليد قارچ‌هاي خوراکي به دقت مورد بررسي قرار گيرد، تاريخي چند هزار ساله را مي‌توان براي آن قايل شد. پرورش قارچ‌هاي خوراکي به حدود 20 قرن پيش در ژاپن و چين برمي‌گردد. کاشت قارچ در گلخانه اولين بار در سوئد در سال 1754 ميلادي ابداع شد.

کشور‌هاي گوناگون جهان با توجه به فرهنگ غذايي طي سا‌ل‌هاي گذشته به نوعي از اين محصول ارزشمند برخوردار بوده‌اند و در حال حاضر، بيشتر قريب به اتفاق کشورهاي دنيا آن را به عنوان محصولي کشاورزي و باغي قلمداد مي‌کنند و حتي به منظور توسعه هرچه بيشتر توليد و مصرف آن، برنامه‌هاي کوتاه‌مدت و بلندمدت آن اجرا مي‌کنند و سالانه هزينه‌هاي بسياري را به تحقيقات مربوط به آن اختصاص مي‌دهند. در اين ميان، کشورهاي آمريکايي، اروپايي، آسيايي و آفريقايي هرکدام به صورتي نسبت به توسعه همه‌جانبه آن اقدام مي‌کنند. در بعضي کشورها با توجه به فرهنگ غذايي، ميزان مصرف برخي از قارچ‌ها بر ديگران پيشي گرفته و توليد آن ‌گونه خاص، بيشتر است. کشورهايي مانند چين، از دو هزار سال پيش قارچ‌ها را نيز به موازات ساير محصولات کشاورزي کاشته‌اند و در حال حاضر، سالانه چند ميليون تن توليد انواع قارچ‌ها را در برنامه‌هاي خود دارند. البته در اين ميان از خواص دارويي و درماني قارچ‌هاي دارويي نيز غافل نمانده و استفاده از قارچ در حد قابل‌توجهي رونق يافته است، به طوري که در مراجعه به پزشکان چيني، انواع داروها از جمله قرص، کپسول، آمپول‌هايي که از قارچ تهيه‌شده‌اند، تجويز مي‌شود. البته شايان ذکر است که قارچ‌ها به لحاظ بافت فيبري و سلولزي و نيز داشتن پلي‌ساکاريدهايي در ديواره سلولي‌شان به عنوان ضد سرطان محسوب مي‌شوند. در اين ميان مي‌توان به قارچ‌هايي که به طور اختصاصي ضد سرطان هستند، اشاره کرد مانند قارچ‌هاي گاندرما، آريکولاريا و شيتاکه. صنايع تبديلي قارچ‌ها نيز امروزه به عنوان يکي از صنايع روز، مورد توجه خاص قرار گرفته است. صنايع کنسروسازي، مربا، ترشي و پودر قارچ از جمله فرآورده‌هاي قارچ است که در دنيا از مصرف بالايي نيز برخوردار است. از نکات قابل توجه و تامل در اين صنعت اين است که با توجه به حجم بالاي ضايعات کشاورزي در بيشتر کشورها از جمله ايران، استفاده بهينه از اين ضايعات براي افزايش کشت قارچ مي‌تواند مورد توجه قرار گيرد.

 

 

+ نوشته شده در  دوشنبه بیستم مرداد 1393ساعت 14:38  توسط حسین صادقیان  |